อริยะ กิตติเจริญวิวัฒน์
ช้างให้-ไห้ หมายเลข 1
65x159 ซม.
2539

ในช่วงทศวรรษ 1990s—ยุคที่ศิลปินไทยเริ่มทบทวนความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ อุตสาหกรรม และประเด็นอนุรักษ์—ผลงาน “ช้างให้–ไห้ หมายเลข 1” (2539) โดย อริยะ กิตติเจริญวิวัฒน์ ได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในประติมากรรมร่วมสมัยที่ทรงพลังที่สุดชิ้นหนึ่งของยุคนั้น

ศิลปินลดทอนรูปทรงงาช้างให้เหลือเพียงเส้นโค้ง แผ่นเหล็ก และน้ำหนักของวัสดุที่โค้งพุ่งออกมาราวกับกำลังเคลื่อนไหว ผลงานสะท้อนคู่ตรงข้ามระหว่าง เหล็กอุตสาหกรรม และ สัญลักษณ์ของสัตว์คู่บ้านคู่เมือง ความแข็งแกร่งและเปราะบางดำรงอยู่พร้อมกันในรูปทรงเดียว

ศิลปินกล่าวไว้ว่า “ข้าพเจ้ารู้สึกถึงเรื่องราวต่าง ๆ ในตัวช้าง สัตว์ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของประเทศ สัตว์ที่มีค่ายิ่ง แต่บางครั้งกลับถูกทำลายลงด้วยการแลกกับของมีค่าในตัวมัน โดยมนุษย์กำหนดให้เป็นของคู่ควรในการที่จะมีไว้ครอบครองโดยยังมิได้ถึงเวลาอันสมควร”

ผลงานชิ้นนี้ได้รับ รางวัลเหรียญทอง (ประติมากรรม) จากการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 42 พ.ศ. 2539 และยังคงเป็นหลักฐานสำคัญที่บันทึกความสนใจของสังคมไทยต่อธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงในยุคนั้นได้อย่างเฉียบคม